Oddawanie krwi to nie tylko akt solidarności i pomocy innym – to również czynność, za którą krwiodawcy przysługują konkretne przywileje. Jednym z nich jest zwolnienie z pracy w dniu donacji.
Zasady udzielania zwolnień od pracy dla krwiodawców reguluje Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi. Zgodnie z nią, honorowemu dawcy krwi, który oddał krew lub jej składniki (np. osocze), przysługuje zwolnienie od pracy na czas wykonywania donacji oraz na czas potrzebny do odpoczynku po jej oddaniu.
W praktyce oznacza to, że:
- Krwiodawca otrzymuje dzień wolny od pracy – najczęściej jest to dzień oddania krwi
- W szczególnych sytuacjach możliwe są dwa dni wolnego – o czym więcej w dalszej części artykułu
Aktualny stan prawny – zmiany od 2021 roku
W związku z pandemią COVID-19, w 2021 roku wprowadzono dodatkowy przywilej: osoby, które oddawały krew lub jej składniki, mogły korzystać z dwóch dni wolnych: w dniu oddania oraz w dniu następnym. Ta zmiana obowiązywała czasowo i nie została przedłużona na kolejne lata. Obecnie ponownie obowiązuje standardowy jeden dzień zwolnienia.
Kto może skorzystać z dnia wolnego dla krwiodawców?
Prawo do dnia wolnego za oddanie krwi przysługuje:
- Osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę – w tym na pełen etat, część etatu oraz umowy na czas określony i nieokreślony
- Funkcjonariuszom i żołnierzom – w ramach wewnętrznych przepisów służbowych
- Osobom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą – choć formalnie nie przysługuje im wolne, mogą zaplanować dzień pracy z uwzględnieniem odpoczynku
Jak uzyskać dzień wolny przez krwiodawcę?
Aby skorzystać ze zwolnienia od pracy z tytułu oddania krwi, należy:
- Udać się do centrum krwiodawstwa i oddać krew lub jej składniki
- Otrzymać zaświadczenie potwierdzające donację – zawiera ono datę i informację o ilości oddanej krwi
- Przekazać zaświadczenie pracodawcy – najlepiej jeszcze tego samego dnia lub w pierwszym możliwym terminie
Pracodawca ma obowiązek uznać to zwolnienie jako usprawiedliwioną nieobecność w pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
Oddanie osocza lub płytek krwi – czy też daje prawo do wolnego?
Tak. Oddanie składników krwi (np. osocza czy płytek) również uprawnia do dnia wolnego. Zabieg aferezy może potrwać nieco dłużej niż klasyczne pobranie krwi pełnej, jednak uprawnienia pozostają takie same – przysługuje jeden dzień zwolnienia.
Oddawanie krwi a działalność gospodarcza
Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą nie mają formalnego prawa do dnia wolnego, ponieważ nie podlegają przepisom Kodeksu pracy. Mimo to warto, aby planowali dzień donacji w taki sposób, by móc odpocząć po oddaniu krwi. Należy pamiętać, że po pobraniu może pojawić się osłabienie, zawroty głowy czy uczucie zmęczenia.
Dlaczego warto oddawać krew?
W Polsce każdego dnia potrzebne są setki litrów krwi do ratowania życia w nagłych przypadkach, operacjach i leczeniu chorób krwi. Honorowi dawcy krwi przyczyniają się bezpośrednio do ratowania życia – to ogromna wartość społeczna, która zasługuje na wsparcie i uznanie.
Korzyści dla krwiodawców to nie tylko dzień wolny, ale także:
- Możliwość skorzystania z ulgi podatkowej
- Darmowe wyniki badań krwi
- Dostęp do czekolad i soków po donacji
- Status Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi – po określonej liczbie donacji
Za oddanie krwi przysługuje jeden dzień wolnego od pracy, który należy potwierdzić stosownym zaświadczeniem z centrum krwiodawstwa. Chociaż osoby prowadzące jednoosobową działalność nie mają prawa do takiego zwolnienia, warto aby również one uwzględniły ten dzień w swoim planie pracy. Oddawanie krwi to nie tylko sposób na pomoc innym, ale także forma społecznego zaangażowania, którą warto pielęgnować.
